10 February 2013

GR Ori: nova of niet?

Is GR Ori toch geen nova?

Op 30 januari 1916 ontdekte de Deense astronoom Holger Thiele fotografisch een nova in het sterrenbeeld Orion. Bij de ontdekking was deze nova van magnitude 11,5p. Op 8 februari 2016 was de helderheid van deze ster als afgenomen tot magnitude 13,0p. De nova verdween onder de naam GR Ori in de General Catalogue of Variable Stars.
Aanvankelijk classificeerde men het object als een verre nova, alhoewel een dwergnova classificatie niet werd uitgesloten. Later werd GR Ori geïdentificeerd met een blauw object van magnitude 22,8. De kleurindex komt overeen met een UGWZ dwergnova. De snelle helderheidsafname van de uitbarsting van 1916, met name op het eind, wijst ook in die richting.
Als het een UGWZ dwergnova is, dan hoefde men alleen te wachten op de volgende uitbarsting van deze ster. De oudste waarnemingen van deze ster in de AAVSO Internationale Database dateren uit 1962. Tot op heden waren er slechts een paar twijfelachtige positieve schattingen van één waarnemer, terwijl andere waarnemers op dat moment niks zagen. Dit veranderde op 11,476 februari 2013. Toen schatte de bekende Australische amateurastronoom Rod Stubbings GR Ori als een object van magnitude 13,0. Deze waarneming kon al snel vanuit Japan worden bevestigd door Ohshima en vanuit het Verenigd Koninkrijk door Denis Buczynski.
Inmiddels is deze uitbarsting van GR Ori ook vanuit Nederland vastgelegd. Henk Munsterman fotografeerde hem op 11 februari 2013 rond 18h32 UT. Deze opname is gemaakt met een Celestron C14 f/8 en een SBIG ST-8E NABG camera. De opname is 120 seconden belicht.
Als GR Ori een UGWZ dwergnova is (en geen recurrente nova), dan moet die zogenaamde 'superhumps' vertonen, kleine helderheidsveranderingen met een amplitude van enkele tienden van een magnitude en een periode van enkele uren. Een leuk project voor waarnemers met een CCD-camera. Door de aanwezigheid van een ster vlak naast GR Ori kan fotometrie van deze ster lastig zijn. Probeer het eens. Succes!

Bronnen:
[vsnet-alert 15369], Re: GR Ori outburst, 11 februari 2013
[vsnet-alert 15371], Info about GR Ori, 12 februari 2013
[vsnet-alert 15375], gr orionis, 11 februari 2013
[vsnet-alert 15376], Re: Info about GR Ori, 12 februari 2013

GR Ori




Is TYC 2505-672-1 een nieuwe RCB ster?

De Rus Dennis Denisenko leidt het MASTER-Amur programma. In dit programma zijn de sterrenkundigen op zoek naar nieuwe dwergnova. Nu doorzoekt hij de gearchiveerde waarnemingen naar verdwijnende sterren. Hij heeft al succes geboekt: De heldere ster TYC 2505-672-1 in het sterrenbeel Kleine Leeuw is onlangs 3,5 magnituden in helderheid afgenomen.
TYC 2505-672-1 staat op de volgende positie:
R.K.: 09h 53m 10,00s (2000,0)
Decl: +33d 53' 52,7" (2000,0)
Volgens de Tycho2 catalogus is TYC 2505-672-1 normaal een ster van magnitude 10,71V en 12,51B. Volgens de 2MASS catalogus is het een ster van magnitude 7,61J, 6,78H en 6,57K. De ster is dus helder in het infrarood, hetgeen  wijst op een rode ster. Tot de zonsconjuctie van 2011 had TYC 2505-672-1 haar gebruikelijke helderheid. Na deze zonsconjunctie nam deze ster tussen november 2011 en maart 2012 af in helderheid, van 13,0R naar 14,1R. Na de zonsconjunctie van 2012 was TYC 2505-672-1 nog steeds zwak. Op
http://master.sai.msu.ru/static/OT/TYC2505-672-1-MASTER-Amur-LC.gif is de lichtkromme van deze ster te zien. De Amerikaan A.J. Drake van de Catalina Survey bevestigt de waarnemingen van Dennis Denisenko. De lichtkromme van de Catalina Survey staat op http://nesssi.cacr.caltech.edu/catalina/20010234/102341350444100001p.html
De ster had een constante helderheid volgens opnamen van Digitized First Byurakan Survey in de periode 1970-1977, volgens het NSVS (Rotse-I) project van 1999-2000, volgens Palomar platen uit de periode 1955-1996 en volgens Palomar/NEAT opnamen in de periode 2001-2003.
TYC 2505-672-1 is van spectraalklasse M2III, en staat op een geschatte afstand van 1179 pc van de aarde. Het gedrag van TYC 2505-672-1 lijkt op die van RCB veranderlijken (rode superreuzen die op onregelmatige momenten koolstofwolken uitstoten.
Een normale helderheidsafname van een RCB ster neemt een week tot een maand in beslag. Bij TYC 2505-672-1 duurde het meer dan drie maanden om van magnitude 10 naar 14 te verzwakken. Dus wat dat betreft is het een merkwaardige RCB ster. Er zijn circa 100 RCB sterren in onze Melkweg. Er wordt aangenomen dat de RCB-fase circa 1000 jaar duurt. Op basis van deze statistieken zou er gemiddeld één nieuwe RCB ster per 10 jaar moeten 'ontstaan'. Het zou kunnen zijn dat TYC 2505-672-1 een nieuwe 'ontstane' RCB-ster is, die voor het eerst in helderheid afneemt. Het zou kunnen zijn dat de eerste helderheidsafname afwijkt van het gebruikelijke patroon. Dus de vraag is of deze ster in de toekomst 'normale' helderheidsafnames zal laten zien.
Er is maar één manier om daar achter te komen: Waarnemen. Probeer TYC 2505-672-1 eens waar te nemen als je in het bezit bent van een grote telescoop en/of een CCD-camera. De ster staat 21.5' ten zuidoosten van de dwergnova RZ LMi

Bronnen:
ATel #4784, Optical "anti-transient" detected by MASTER, D. Denisenko et. al., 4 februari 2013
ATel #4787, TYC 2505-672-1, R. Nesci, 5 februari 2013
ATel #4788, Catalina observations of TYC 2505-672-1 (MASTER OTJ095310.04+335352.8), A. J. Drake et.al, 5 februari 2013